Scopus va Web of Science xalqaro ilmiy muhitda muhim rol o‘ynaydigan yetakchi naukometrik ma’lumotlar bazalaridir. Xalqaro darajada nashr qilishni rejalashtirayotgan olimlar uchun ushbu ma’lumotlar bazalari o‘rtasida tanlov qilish masalasi eng dolzarb savollardan biridir. Qaysi ma’lumotlar bazasini tanlash kerak? Bu haqda bugungi maqolamizda gaplashamiz.
Scopus ma’lumotlar bazasi nima?
Scopus – Elsevier kompaniyasi tomonidan yaratilgan eng yirik naukometrik ma’lumotlar bazalaridan biridir. Baza turli fan yo‘nalishlari bo‘yicha ilmiy nashrlarning keng doirasini qamrab oladi hamda butun dunyo bo‘ylab olimlar, o‘qituvchilar va tadqiqotchilarga dolzarb ilmiy ma’lumotlarni izlash, nashrlar iqtibos qilinishini tahlil qilish, mualliflarning ilmiy faolligini kuzatish va hokazo imkoniyatlarni beradi. Bu Scopusni akademik faoliyat va nashriyot faoliyatini strategik rejalashtirish uchun asosiy vositalardan biriga aylantiradi.
Ma’lumotlar bazasi fanlarning keng doirasini qamrab oladi, biroq asosiylari gumanitar fanlar bo‘lib, xususan: falsafa, lingvistika, adabiyot, san’atshunoslik, tarix, madaniyatshunoslik, sotsiologiya va psixologiyadir.
Bugungi kunda Scopus kontenti quyidagilardan iborat:
- 29 mingdan ortiq ilmiy jurnallar
- 7 mingdan ortiq nashriyotlar
- 100 milliondan ortiq yozuvlar
- 400 mingdan ortiq ilmiy kitoblar
- 2,5 milliarddan ortiq iqtibos keltirilgan havolalar
- 25 milliondan ortiq ochiq kirish hujjatlari
Scopus ma’lumotlar bazasining imkoniyatlari
Scopus olimlarga o‘z tadqiqotlarini tarqatish uchun noyob imkoniyatlarni taqdim etadi. Scopusning asosiy funksiyalariga quyidagilar kiradi:
- Dolzarb adabiyot manbalarini izlash. Qidiruv tizimi va ko‘plab filtrlari tufayli olimlar o‘z qiziqishlari va tadqiqot mavzusiga mos bo‘lgan, shuningdek ilmiy muhitda yuqori baholanadigan va ishonchli ma’lumotlarni o‘z ichiga oladigan zarur nashrlarni topishlari mumkin.
- Iqtibos qilinishni tekshirish. Scopus olimning yoki uning hamkasblarining ishlariga keltirilgan iqtiboslarni kuzatish imkoniyatini beradi, bu esa tadqiqotchilarning ilmiy hissasini baholash uchun muhimdir.
- Nashr uchun jurnallarni izlash. Ma’lumotlar bazasi CiteScore, SNIP va boshqalar kabi naukometrik ko‘rsatkichlar yordamida ilmiy nashrlarning obro‘si va nufuz darajasini tahlil qilish, shuningdek jurnalni kvartil bo‘yicha (Q1-Q4) tanlash imkonini beradi. Shunday qilib, olimlar o‘zlari uchun eng mos nashrni tanlashlari mumkin.
- Ilmiy tendensiyalarni kuzatish. Tadqiqotchilar o‘z faoliyat sohasi va umuman fan bo‘yicha yangilanishlarni kuzatib borishlari mumkin.
- Hamkorlik va netvorking. Ma’lumotlar bazasida mualliflar hamda ilmiy muassasalar yoki universitetlar profillarining mavjudligi birgalikdagi nashrlar yoki loyihalar uchun hamkorlarni topish imkoniyatini oshiradi.
Scopus ma’lumotlar bazasining afzalliklari
| Fanlar va manbalarni keng yoritish | Scopus 29 000 dan ortiq jurnal va millionlab yozuvlarni qamrab oladi. Bu olimlarga fanlararo tadqiqotlar olib borish va bitta mutaxassislikdan tashqariga chiqadigan ma'lumotlarni topish imkonini beradi. |
| Qulay qidiruv va filtrlash | Qulay interfeys va etarli miqdordagi filtrlar kalit so'zlar, mualliflar, tashkilotlar yoki nashr sanalari bo'yicha tegishli maqolalarni tezda topish imkonini beradi. Bu qidiruv vaqtini tejaydi va tadqiqot samaradorligini oshiradi. |
| Mualliflar va tashkilotlarning profillari | Ma'lumotlar bazasida 21 milliondan ortiq muallif profillari va 94 000 dan ortiq muassasa profillari mavjud. Bu ilmiy samaradorlikni kuzatishga yordam beradi va boshqa olimlar bilan hamkorlik qilish imkoniyatlarini oshiradi. |
| Boshqa platformalar bilan hamkorlik | Scopus ORCID va Mendeley kabi boshqa platformalar bilan hamkorlik qiladi, bu bibliografiyalarni boshqarish va boshqa ilmiy tizimlar bilan ma'lumotlarni almashish jarayonini soddalashtiradi. |
Web of Science ma’lumotlar bazasi nima?
Web of Science (WoS) – Clarivate kompaniyasiga tegishli nufuzli xalqaro naukometrik ma’lumotlar bazasidir. U tabiiy, texnik, tibbiy, ijtimoiy hamda gumanitar fanlarni o‘z ichiga olgan turli bilim sohalaridan sinchkovlik bilan tanlab olingan ilmiy jurnallarni qamrab oladi.
Bazaning asosini qat’iy tanlovdan o‘tgan va Science Citation Index Expanded (SCIE), Social Sciences Citation Index (SSCI), Arts and Humanities Citation Index (AHCI) va boshqalar kabi indekslarga mansub jurnallar tashkil etadi. Web of Science iqtiboslarni kuzatish, fanda tendensiyalarni tahlil qilish va hokazo imkonini beradi. Kontent sifati bo‘yicha yuqori talablar tufayli u xalqaro e’tirof va akademik o‘sishga intilayotgan olimlar uchun muhim vositadir.
Web of Science katta hajmdagi axborotni qamrab oladi, platforma kontenti esa quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- 22 mingdan ortiq taqrizdan o‘tgan jurnallar
- 134 ming ilmiy kitoblar (Book Citation Index orqali)
- 254 predmet sohalari
- 2,4 milliard iqtibos keltirilgan havolalar
- Web of Science Core Collection’da 97 milliondan ortiq yozuvlar
Web of Science ma’lumotlar bazasida nashr qilishning afzalliklari
Nashr jarayonining murakkabligi va taqdim etiladigan materiallarga qo‘yiladigan qat’iy talablariga qaramay, WoS’da nashr qilish olimlar uchun bir qator afzalliklarga ega.
| Yuqori darajadagi ko'rib chiqish | WoS jurnallari tahririyat jarayonining sifati, ilmiy ahamiyati va axloqiy me'yorlarini baholashni o'z ichiga olgan qat'iy tanlovdan o'tadi. Qattiq ko'rib chiqish tufayli ushbu jurnallarda faqat yuqori sifatli tadqiqotlar nashr etiladi. Bu, o'z navbatida, maqolalar va ularning mualliflariga bo'lgan ishonchni oshiradi. |
| Obro' va tan olish | Web of Science jurnallarida chop etilishi muallifning ilmiy obro‘sini sezilarli darajada oshiradi. Bundan tashqari, bunday maqolalar ko'pincha grantlar, ilmiy darajalar yoki lavozimlarni olish shartidir, chunki ular muallifning yuqori malakasini tasdiqlaydi. |
| Global ko'rinish | WoS (olimlar, universitetlar, grant agentliklari va boshqalar) keng auditoriyasi tufayli maqolalar iqtibos keltirish uchun ko'proq imkoniyatga ega bo'ladi. Bu muallifning h-indeksining o‘sishiga, ilmiy va ilmiy muhitda uning mavqeini mustahkamlashga yordam beradi. |
| Uzoq muddatli ta'sir | Ushbu ma'lumotlar bazasida chop etilgan maqolalar uzoq vaqt davomida boshqa tadqiqotchilar tomonidan iqtibos keltirish uchun mavjud bo'lib qolmoqda, bu olimning ilmiy imidjini uzoq muddatli saqlash uchun samaralidir. |
Scopus va Web of Science: mavzuli yo‘nalishlar
Scopus ham, Web of Science ham multidisiplinar platformalar sifatida taqdim etilsa-da, ular o‘rtasida baribir farq mavjud. Quyida biz Scopus va Web of Science fan yo‘nalishlari bo‘yicha taqqoslovchi jadvalni tayyorladik:
| Web of Science | Scopus |
| Fizika | Falsafa |
| Matematika | Tilshunoslik |
| Kimyo | Adabiyot |
| Biologiya | San'atshunoslik |
| Muhandislik fanlari | Tarixi |
| Tibbiyot | Madaniyatshunoslik |
| Kompyuter fanlari | Sotsiologiya |
Scopus va Web of Science’ning asosiy farqlari
- Metrikalar va baholash usullari. Har ikkala platforma kvartil va prosentildan foydalanadi, biroq bu ko‘rsatkichlar turli algoritmlar asosida hisoblanadi. Scopus’da CiteScore va SJR (SCImago Journal Rank) metrikalari qo‘llaniladi, Web of Science’da esa asosiy ko‘rsatkich JIF (Journal Impact Factor) hisoblanadi.
- Ma’lumotlar hajmi. Web of Science uzoqroq tarixga ega bo‘lib, 1864 yildan boshlab arxiv ma’lumotlarini ham o‘z ichiga olgan holda iqtiboslarning chuqurroq qamrovini ta’minlaydi. Scopus zamonaviy manbalarning kengroq massivini qamrab oladi; u keyinroq paydo bo‘lgan bo‘lsa-da, ayrim materiallar 1788 yilga taalluqlidir.
- Indekslanadigan nashrlarning mavzuiy yo‘nalishi. Ma’lum darajada ixtisoslashuv kuzatiladi: Scopus gumanitar, ijtimoiy va amaliy fanlarga biroz ko‘proq yo‘naltirilgan, Web of Science esa aniq va tabiiy fanlarga e’tibor qaratadi.
- Tuzilma. WoSning eng mashhur tarkibiy qismi Web of Science Core Collection bo‘lib, u bazaning asosi hisoblanadi va 10 ta iqtibos indeksidan iborat. Scopus esa kolleksiyalarga bo‘linmagan, yanada yaxlit platformadir.
- Boshqa platformalar bilan o‘zaro aloqasi. Scopus SciVal tahliliy platformasi bilan yaqin integratsiyalashgan bo‘lib, ilmiy samaradorlikni chuqur tahlil qilish imkonini beradi. Web of Science esa InCites bilan integratsiyalashgan – bu alohida mualliflar, muassasalar va mamlakatlar darajasida tadqiqot salohiyatini baholash tizimidir.
Har ikkala platforma ham ilmiy hamjamiyat orasida yuqori nufuz va obro‘ga ega bo‘lib, ulardagi nashrlar butun dunyo bo‘ylab olimlar, universitetlar va ilmiy muassasalar tomonidan yuqori baholanadi.
Nashr uchun ma’lumotlar bazasini tanlash sizning maqsadlaringiz hamda universitet yoki ilmiy muassasaning talablariga bog‘liq bo‘lishi kerak. Mos jurnalni tanlash va ishni uning talablariga muvofiq tayyorlashga jiddiy yondashish zarur. Shuningdek, Scopus va Web of Science materiallarning sifati va rasmiylashtirilishiga qat’iy talablar qo‘yishini, shuningdek qat’iy taqriz jarayoni o‘rtacha 6 oy va undan ko‘proq davom etishi mumkinligini ta’kidlash lozim. Shu bois ushbu ma’lumotlar bazalaridagi nashrni tanlashda, belgilangan muddatlargacha nashrni ulgurish uchun o‘z nashr rejangiz va dedlaynlaringizdan kelib chiqish kerak.
Jurnal tanlashda yordam kerakmi? «Ilmiy Nashrlar» kompaniyasiga murojaat qiling! Biz Scopus yoki Web of Science’ning reytingli nashrlarida muvaffaqiyatli nashr etish uchun professional maslahat va ilmiy maqolangizning bepul auditi xizmatini taqdim etamiz. Quyidagi shaklni to‘ldirib bepul maslahat oling, va menejer yaqin vaqt ichida siz bilan bog‘lanadi. Birgalikda muvaffaqiyatli nashr sari!
