Nashr uchun ilmiy jurnal tanlash har bir olim uchun muhim va mas’uliyatli qadam hisoblanadi. Nashrning sifati va nufuzliligiga kelgusida maqolaning ko‘rinuvchanligi hamda tadqiqotchining obro‘-e’tibori bog‘liq. Biroq ayrim olimlar jurnal kvartilini tanlashda qiyinchiliklarga duch kelishadi, chunki ular o‘rtasida muayyan farqlar mavjud. Ushbu maqolada biz har bir kvartilning o‘ziga xos jihatlarini, shuningdek, ulardan qaysilari sizning ishingizni nashr etish uchun mos kelishini ko‘rib chiqamiz.
Kvartil nima?
Ilmiy jurnal kvartili (Quartile) – bu ilmiy jurnalning o‘z predmet sohasi doirasidagi reytingini aks ettiruvchi ko‘rsatkichdir. Jurnal kvartili iqtiboslanish ko‘rsatkichi asosida aniqlanadi.
Jurnalning Scopusdagi kvartirasi CiteScore asosida aniqlanadi. Scimago tizimida kvartil SJR bilan aniqlanadi. SJR nafaqat iqtiboslar sonini, balki ularning qiymatini ham hisobga oladi. CiteScore esa jurnal maqolalari tomonidan avvalgi 4 yil davomida olingan iqtiboslar sonining shu davrda unda chop etilgan materiallar soniga nisbatiga ko‘ra hisoblanadi.
Web of Science’da JIF (Journal Impact Factor) ko‘rsatkichi qo‘llaniladi. U jurnalning so‘nggi 2 yil ichida chop etilgan maqolalariga berilgan iqtiboslar sonining ushbu maqolalar soniga nisbatiga ko‘ra hisoblanadi.
Shunga ko‘ra, ushbu ko‘rsatkichlar asosida jurnallar to‘rt guruhga (kvartilga) bo‘linadi – Q1, Q2, Q3 va Q4.
Kvartillar tasnifi: Q1, Q2, Q3, Q4 nimani anglatadi?
- Q1 (birinchi kvartil) – bu eng nufuzli va eng yuqori reytingli jurnallar bo‘lib, eng yaxshi nashrlar ro‘yxatining yuqori 25% qismiga kiradi
- Q2 (ikkinchi kvartil) – eng yaxshi ilmiy jurnallar umumiy reytingida 25% dan 50% gacha bo‘lgan o‘rinlarni egallaydigan sifatli jurnallar
- Q3 (uchinchi kvartil) – o‘z ilmiy sohasida iqtiboslanish va ta’sir ko‘rsatkichlari o‘rtacha bo‘lgan, o‘rta darajadagi jurnallar
- Q4 (to‘rtinchi kvartil) – bu eng past ko‘rsatkichlarga ega yangi jurnallar bo‘lib, ro‘yxatning quyi 25% qismiga kiradi
Nashr uchun jurnalni qanday tanlash mumkin?
Ilmiy jurnalning kvartiliga qarab ishning iqtiboslanish ko‘rsatkichlari keyinchalik qanday o‘sishi ham bog‘liq bo‘ladi. Jurnal tanlovi sizning ilmiy maqsadlaringiz, ixtisoslashuv sohangiz va maqolaning tayyorgarlik darajasiga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Keyingi qismda biz nashr uchun jurnal tanlashda nimalarga e’tibor qaratish lozimligini ko‘rib chiqamiz.
1. Ilmiy jurnal mavzusi
Jurnal tanlashdan avval maqolangiz uning mavzusiga qanchalik mos kelishini tekshirish muhim. Agar tadqiqotingiz tor ixtisoslashgan bo‘lsa, yuqori kvartilli jurnalda nashr etish har doim ham foydali bo‘lmasligi mumkin.
Ko‘p hollarda Q1 va Q2 nashrlar ilm-fanning kengroq va umumiy yo‘nalishlariga qaratilgan bo‘ladi, bu esa sizning ishingizning tor mavzusi bilan mos kelmasligi mumkin. Bunday hollarda, hatto kvartili pastroq bo‘lsa ham, masalan Q3 yoki Q4 kabi, ixtisoslashgan yo‘nalishga ega nashrlarda chop etishni ko‘rib chiqish lozim.
Jurnal ixtisoslashuvi ishingiz mavzusiga mos bo‘lishi juda muhim, chunki nashr yuqori kvartilga ega bo‘lsa ham, maqolangiz e’tibordan chetda qolishi mumkin.
2. Nashr maqsadi
Kvartil tanlashda maqolangizni nashr etishdan ko‘zlangan maqsadlarni hisobga olish zarur. Masalan, agar siz O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 24-dekabrdagi 1030-son qaroriga muvofiq maksimal davlat rag‘batlantiruvchi to‘lovlarni olishni istasangiz, Q1 va Q2 jurnallar nashr uchun mos keladi, xususan:
- Q1 jurnalida chop etilgan maqola uchun har bir muallifga lavozim maoshining 30% gacha
- Q2 jurnalida chop etilgan ishlar uchun har bir muallifga lavozim maoshining 20% gacha
- Q3 jurnalida ilmiy maqola chop etilganligi uchun lavozim maoshining 15% gacha
- Q4 jurnalida ilmiy maqola chop etilganligi uchun lavozim maoshining 5% gacha
Agar sizga dissertatsiyani himoya qilish yoki ilmiy darajani olish uchun nashrlar kerak bo‘lsa, ta’lim muassasangiz yoki ilmiy tashkilotingiz talablariga amal qilishingiz lozim.
Agar nashringiz mavzusi yanada tor ixtisoslashgan bo‘lsa, Q3 yoki Q4 jurnallarni tanlashni tavsiya qilamiz. Yuqorida ta’kidlaganimizdek, bunday nashrlarning maqsadli auditoriyasi aniq (spetsifik) tadqiqotlarga qiziqadi. Bu omil sizning naukometrik ko‘rsatkichlaringizni oshirishga xizmat qilishi mumkin, chunki ishlaringiz o‘ziga xos qiziquvchi auditoriyaga ega bo‘ladi va ko‘plab nashrlar orasida yo‘qolib qolmaydi.
3. Nashr muddatlari
Alohida kvartillarga mansub jurnallarda nashr jarayonining davomiyligiga alohida e’tibor qaratish lozim. Q1 va Q2 nashrlarda nashr jarayoni o‘rtacha 6-12 oy davom etishi mumkin. Bunday jurnallarda nashr uchun raqobat yuqori bo‘lgani, materiallarga qo‘yiladigan talablar va taqriz jarayoni ancha qat’iy bo‘lgani sababli, ishni topshirishdan oldin buni inobatga olish zarur. Agar nashr muddati siz uchun ustuvor bo‘lmasa, yuqori kvartilli nashrni tanlashingiz mumkin.
Biroq, agar vaqt siz uchun muhim bo‘lsa, Q3 va Q4 jurnallarga e’tibor qaratish lozim. Ushbu nashrlarda taqriz jarayoni ko‘p hollarda tezroq o‘tadi, maqolalarga qo‘yiladigan talablar esa Q1 va Q2 jurnallarga qaraganda kamroq qat’iy bo‘ladi. Bunday nashrlar kvartillar kontekstida kamroq nufuzli hisoblanishi mumkin bo‘lsa-da, ular tadqiqot natijalarini nisbatan tezda sifatli nashrda tarqatish uchun samarali imkoniyat yaratadi.
Q1-Q4 nashrlarda chop etishda qiyinchiliklar bormi? «Ilmiy Nashrlar» kompaniyasi yordam berishga tayyor. Mutaxassislarimiz ishingizni auditdan o‘tkazadi va Scopus yoki Web of Science ma’lumotlar bazalarida mos jurnalni tanlashga yordam beradi. Shuningdek, biz indeksatsiya sodir bo‘lguniga qadar nashrning har bir bosqichida sizga hamrohlik qilamiz. Savollaringiz qoldimi? Quyidagi shaklni to‘ldiring, menejerimiz bepul konsultatsiya o‘tkazish uchun siz bilan bog‘lanadi. Birgalikda muvaffaqiyatli nashr sari!
