Hozirgi zamonda tadqiqotlarning o‘ziga xosligi masalasi ancha keskinlashdi, chunki texnologiyalarning jadal rivojlanishi boshqa olimlarning ishlarini erkin ko‘rish, nusxalash va yuklab olish imkonini beradi. Biroq plagiat darajasi yuqori bo‘lgan va muallifning yetarli darajada original qarashlarini o‘z ichiga olmagan ish nashr etilishdan rad javobini olish xavfiga ega. Ushbu maqolada biz ishingizning o‘ziga xosligini oshirishga yordam beradigan asosiy jihatlarni ko‘rib chiqamiz.
Ilmiy maqolaning o‘ziga xosligi
Ilmiy ishning o‘ziga xosligi – bu foiz ko‘rsatkich bo‘lib, u muallif matnining Internetda allaqachon e’lon qilingan materiallar bilan solishtirganda qanchalik original ekanini aks ettiradi.
Har bir nashr taqdim etiladigan materiallarning o‘ziga xosligiga doir o‘z talablariga ega. Odatda, ishning o‘ziga xosligi kamida 75-85% bo‘lishi kerak. O‘ziga xoslik foiziga qo‘yiladigan rasmiy talablarni jurnallarning rasmiy saytlarida plagiatga qarshi kurash siyosati sahifasidan topish mumkin.
Halol ilmiy jurnallarning tahririyat hay’atlari ilmiy maqolalardagi plagiat bo‘yicha nashr etish etikasi talablariga rioya etilishini qat’iy tekshiradi. Agar ishning o‘ziga xoslik darajasi nashr belgilagan talablarga mos kelmasa, jurnal tahririyati quyidagilarni amalga oshirishi mumkin:
- ishni taqriz (review) jarayoniga kiritmaslik
- o‘ziga xoslikni oshirish uchun ishni qayta ishlashga yuborish
- nashr etishni rad etish
Ilmiy maqolada plagiat deb nimalar hisoblanadi?
- boshqa muallifning fikr va ta’kidlarini so‘zma-so‘z ko‘chirish
- ma’lumotlardan manbani ko‘rsatmasdan foydalanish (rasmlar, statistik ma’lumotlar va boshqalar)
- o‘z-o‘zini plagiat qilish
- matnni manbani ko‘rsatmasdan qayta ifodalash (parafraz)
Shuni ham qo‘shimcha qilish kerakki, birovning intellektual mulkini o‘zlashtirish akademik halollik tamoyillarini qo‘pol ravishda buzish hisoblanadi va bu olimning obro‘si hamda faoliyatiga salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Ishning o‘ziga xosligini oshirish uchun qaysi jihatlarni hisobga olish kerak?
Iqtibos keltirish qoidalari
Hatto to‘liq qayta ifodalangan matn ham manbasi ko‘rsatilmagan bo‘lsa, plagiat hisoblanadi. Ishda foydalanilgan manbalarni iqtibos qilish akademik halollik tamoyillariga rioya qilayotganingizni ko‘rsatadi. Tanlagan ilmiy jurnalingiz amal qiladigan yagona iqtibos uslubidan foydalanish tavsiya etiladi, masalan APA, Chicago, Harvard va boshqalar.
Matndagi ifodalar
Ish matnidagi andozaviy iboralarni antiplagiat tizimi o‘zlashtirish (qarz olish) sifatida tanishi mumkin (masalan, «Tadqiqotning dolzarbligi shundaki…»). Matnni tahlil bilan boyiting, aniq va to‘g‘ri yozing.
O‘z-o‘zini iqtibos qilish
Bu jihat taqiqlanmagan, biroq u ishda allaqachon mavjud bo‘lgan ma’lumotlarni to‘ldirish uchun qo‘llanilishi va undan haddan tashqari foydalanilmasligi kerak. Bu ishingizning o‘ziga xosligi va yangiligini pasaytiradi, shuningdek ilmiy muhitdagi imijingizga salbiy ta’sir qiladi. Ishdagi o‘z-o‘zini iqtibos qilishning maqbul ulushi o‘rtacha 10-12% ni tashkil etadi.
Matn o‘ziga xosligini tekshirish uchun bepul dasturlar
Biz matnning o‘ziga xosligini tekshirish uchun samarali bepul servislarni tanlab oldik. Ularni qo‘llash maqolaning sifatiga uni yozish bosqichidayoq ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
- PlagiarismCheck. Dastur taqdim etilgan matnni ma’lumotlar bazasidagi materiallar bilan solishtirib tahlil qiladi, o‘xshash parchalarning mavjudligini va plagiat ehtimolini aniqlaydi.
- Duplichecker. Vosita mos tushadigan joylarni ajratib ko‘rsatadi, asl manbalarga havolalari bo‘lgan hisobotlarni taqdim etadi va muammoli qismlarni tezda tuzatish imkonini beradi. Plagiat tekshiruvidan tashqari, Duplichecker qo‘shimcha funksiyalarni ham taklif qiladi: grammatik tahlil, imlo tekshiruvi va SEO tahlili.
- Turnitin. Tekshiruvdan so‘ng servis mos tushgan joylar va o‘ziga xoslik foizini ko‘rsatgan holda, aniq manbalarga ishora qiladigan batafsil hisobotni shakllantiradi.
- Small SEO Tools. Matnlar va saytlar bilan ishlash uchun turli vositalarni birlashtirgan bepul onlayn servis. Platforma matn o‘ziga xosligini, grammatikani va boshqalarni tekshirish uchun vositalarni taqdim etadi.
Jurnal tahririyatiga taqdim etishdan oldin, tadqiqotingizdagi ma’lumotlar original ekaniga ishonchingiz komil bo‘lsa ham, ishning o‘ziga xoslik darajasini mustaqil ravishda tekshirishni tavsiya qilamiz. Ba’zan mualliflar ma’lumotni beixtiyor takrorlab qo‘yishi mumkin, chunki ular xuddi shunday yoki o‘xshash ish mavjudligini bilmasligi ehtimoli bor. Shuning uchun o‘z-o‘zini tekshirish bosqichiga juda mas’uliyat bilan yondashish lozim. Ilmiy maqolaning yuqori o‘ziga xosligi muallifning professionalligi, kompetentligi va vijdonliligidan dalolat beradi, bu esa yetakchi ilmiy nashrlar tomonidan ayniqsa qadrlanadi.
Zamonaviy dunyo jamiyat taraqqiyotiga xizmat qiladigan hamda ilm-fan rivojiga salmoqli hissa qo‘shadigan sifatli va original tadqiqotlarga muhtoj.
Ilmiy maqolani nashr ettirishda yordam kerakmi? «Ilmiy Nashrlar» kompaniyasiga murojaat qiling! Mutaxassislarimiz ishning barcha bosqichlarida sizni qo‘llab-quvvatlaydi va mos jurnalni tanlab beradi. Shuningdek, zamonaviy dasturiy ta’minot yordamida ishingizning o‘ziga xosligini ham tekshirib beramiz. Savollaringiz qoldimi – quyidagi shaklni to‘ldiring, va menejerimiz siz bilan yaqin vaqt ichida bog‘lanadi. Birgalikda muvaffaqiyatli nashr sari!
